JavaScript Nedir?
JavaScript, web sayfalarına davranış kazandıran programlama dilidir: HTML ve CSS ile birlikte her tarayıcının anladığı üç dilden biridir. Brendan Eich onu 1995'te Netscape'te, sayfalara basit bir etkileşim katmak için geliştirdi. Bugün çok daha fazlasını yapıyor ve tarayıcının dışında da çalışıyor; örneğin Node.js ile sunucularda.
Tarayıcıda JavaScript, sayfanın canlı modeli olan DOM ile çalışır: içerik ekleyebilir, değiştirebilir, gizleyebilir; tıklama, tuşa basma ya da kaydırma gibi olaylara tepki verebilir. Fetch API ile sayfayı yeniden yüklemeden veri getirir; modüller de kodu yalnızca gerektiğinde yüklenen küçük dosyalara böler. Ağdan yanıt beklenirken sayfanın donmamasını da async ve await anahtar sözcükleri sağlar.
Dil, Ecma International tarafından ECMAScript adıyla standartlaştırılır; ilk sürümü 1997'de yayımlandı. Tarayıcı üreticilerinin ve diğer üyelerin birlikte çalıştığı TC39 komitesi dili açık bir süreçle geliştiriyor ve 2015'ten beri her yıl yeni bir sürüm yayımlanıyor. JavaScript kullanmak ücretsizdir ve lisans gerektirmez.
JavaScript'i Nerede Kullanıyoruz?
JavaScript'i ziyaretçiye gerçekten yardımcı olduğu yerlerde ekliyoruz; içeriği görmenin şartı hâline getirmiyoruz. En sık şu işleri üstleniyor:
Menüler ve Gezinme
Akıcı açılan, klavyeyle kullanılabilen ve odağı doğru yere taşıyan mobil menüler, açılır listeler ve dil seçiciler. Böylece ekran okuyucu kullananlar da yolunu kaybetmiyor.
Yardımcı Formlar
Yazarken bilgiyi denetleyen, hataları açıkça anlatan ve sayfayı yenilemeden gönderilen formlar. Aynı denetimler sunucuda yeniden yapılıyor; böylece gelen veriye güvenilebiliyor.
Filtreleme ve Arama
Ziyaretçilerin anında süzüp sıralayabildiği proje listeleri, kataloglar ya da iş ilanları. Tarayıcıdaki adres de birlikte güncelleniyor; filtrelenmiş görünüm paylaşılabiliyor ya da yer imlerine eklenebiliyor.
Animasyon ve Etkileşimli Bölümler
GSAP ile kaydırmaya bağlı anlatımlar, Three.js ile üç boyutlu ürün görünümleri ya da ziyaretçinin sorusunu onu başka bir sayfaya göndermeden yanıtlayan hesaplayıcılar ve karşılaştırmalar.
Neden JavaScript?
Her Cihazda Çalışır
Telefon, tablet ya da bilgisayar fark etmeksizin her tarayıcı JavaScript çalıştırır; yüklenecek bir eklenti ya da uygulama yoktur. Etkileşimli özellikler bütün ziyaretçilerinize aynı şekilde ulaşır.
Önce İçerik, Sonra Kolaylıklar
Aşamalı geliştirme (progressive enhancement) ilkesini izliyoruz: metinler, bağlantılar ve temel formlar düz HTML'de çalışır, JavaScript bunların üzerine kolaylık ekler. Zayıf bir bağlantıda bir betik yüklenemese de sayfa işini görür.
Yalnızca Gereken Kadar
Her sayfa için bir performans bütçesi belirliyor, betikleri yalnızca gerektiğinde, örneğin ilgili bölüm ekrana yaklaştığında yüklüyoruz. Daha az kod, daha hızlı açılış ve telefonda dokunuşlara daha çabuk tepki demek.
Projenizde Nasıl İlerliyoruz?
Tasarım aşamasında sayfanın hangi bölümlerinin etkileşimli olacağına ve her birinin, betiği yüklenmeden önce nasıl görüneceğine karar veriyoruz. Ardından önce HTML'yi kuruyor, JavaScript'i küçük modüller hâlinde ekliyor ve her etkileşimi fareyle, klavyeyle ve dokunmatik ekranda deniyoruz.
Yayından önce her sayfanın ne yüklediğini Lighthouse ve PageSpeed Insights ile kontrol ediyor, bütçeyi aşanı kırpıyor ve tarayıcı konsolunda hata arıyoruz. Analiz etiketleri gibi üçüncü taraf betiklerin, gereken durumlarda ancak ziyaretçinin çerez onayından sonra yüklendiğinden de emin oluyoruz.
